384
5 feb 1831
"Dan liever de lucht in"
De Nederlandse kapitein Carel Josephus Jan van Speijk strandt op 5 februari 1831 tijdens een grenspatrouille op de oevers van de Schelde, waar een woedende Vlaamse menigte op zijn schip wil springen.
Hij steekt de lont in het kruitvat en zegt : "Dan liever de lucht in." Alles ontploft. Behalve de paar schepelingen die van boord waren gesprongen, vinden alle opvarenden de dood.
Deze daad van Van Speijk veroorzaakt een golf van enthousiasme in Noord Nederland.
De afscheiding van België van Nederland had veel kwaad bloed gezet en het optreden van Van Speijk wordt aangevoeld als een symbool van onze zelfstandigheid.
Van Speijk wordt met grote praal in de Nieuwe Kerk in Amsterdam begraven (bijgezet) en een gedenksteen wordt opgericht. Ook besluit Koning Willem I, dat er altijd een schip bij de Koninklijke Marine zal varen dat Van Speijk heet.
382
22 jan 1980
Wetenschappers sociaal
In de Sovjetunie wordt atoomgeleerde en nobelprijswinnaar Andrej Sacharov op 22 januari 1980 gearresteerd en later verbannen naar Gorki in Siberië.
Andrej Sacharov had een belangrijk aandeel in de ontwikkeling van de waterstofbom voor de Sovjet-Unie. Reeds in de jaren vijftig sprak hij zich uit tegen de verdere ontwikkeling van de nucleaire oorlogstechniek.
De eredoctor van talrijke westerse universiteiten eiste samen met zijn echtgenote Jelena Bonner in een open brief aan de regering een democratiseringsproces in de Sovjet-Unie.
Naast talrijke andere huldigingen voor zijn strijd om de realisatie van de mensenrechten verkreeg Andrej Sacharov in 1975 ook de Nobelprijs voor de vrede. Hij kon de prijs echter vanwege het verbod naar het buitenland te reizen dat hem opgelegd was, niet persoonlijk in ontvangst nemen. Na zijn vebanning wordt Sacharov in 1986 weer vrijgelaten. Hij sterft in 1989.
381
15 jan 1973
De Russische onbemande maanlander Loena 21, met aan boord de maanauto Loenochod 2, maakt een zachte landing op de maan
INFO
380
Maandag 8 januari 1962, om 9.19 uur...
Op maandag 8 januari 1962, om 9.19 uur rijdt de stoptrein vanuit Woerden richting Amsterdam op de splitsing bij Harmelen een stuk over het tegengestelde spoor om de wissel naar Breukelen te nemen, de machinist mist een sein. De vertraagde sneltrein Utrecht-Rotterdam rijdt met grote snelheid op het rode sein aan. De zware locomotief van de sneltrein kan niet meer tijdig stoppen en boort zich met 107 km/u in de lichte stoptrein. 93 mensen vinden de dood, incl. de 2 machinisten. 52 passagiers raken gewond. Onder moeilijke omstandigheden slagen reddingsploegen er in om in korte tijd de slachtoffers uit de staalberg te bevrijden en af te voeren.
Na deze ramp brengt de NS op het hele net een technische oplossing aan: de Automatische Trein Beïnvloeding (ATB), deze zet een trein die door geel of rood sein rijdt altijd stil, ongeacht de reactie van de machinist.
Bron en uitgebreid artikel: zwaailichten.org & spoorwegramp harmelen
378
De coelacanth is (bijna) dood. Lang leve de wetenschap!
Vissers op de Indische Oceaan brengen op 25 december 1938 een levend gevangen coelacanth aan land, een anderhalve meter lange roofvis die nog steeds blijkt voor te komen op grote diepte in de zee voor Afrika. Wetenschappers verkeerden in de veronderstelling dat de coelacanthen al miljoenen jaren waren uitgestorven.
In 1836 werden de vissen als fossiel voor het eerst beschreven door de Zwitserse paleontoloog Louis Rudolph Agassiz. Het zou gaan om een prehistorische vis van 400 miljoen jaar oud (uit het Devoon tijdperk). Hierbij waren de eerste tekenen van de evolutie "vin naar poot" duidelijk zichtbaar. Agassiz noemde de vis "Coelacanthus" wat in het Grieks "holle ruggengraat" betekent.
Sinds de vangst in 1938 zijn er ten dienste van de wetenschap minstens 200 coelacanthen gevangen. De kans dat het dier gaat uitsterven is hiermee groter geworden. De Coelacanten zijn overigens niet de enige die "levend fossiel" genoemd kunnen worden.
Degenkrabben (Limulus polyphemus) zijn +/- 450 miljoen jaar oud en verdienen ook deze titel. Evenals de inktvisachtige Nautilus die de enige overgebleven soort is van de groep van de ammonieten.
375
4 dec 1639
Eerste waarneming van een Venusovergang, door Jeremiah Horrocks en William Crabtree
4 dec 1978
De Amerikaanse planeetverkenner Pioneer Venus Orbiter komt aan in een baan rond de planeet Venus
INFO & INFO
374
27 nov 1971
De Russische planeetverkenner Mars 2 maakt als eerste een harde landing op het oppervlak van Mars
INFO
372
"Hij doet het!"
De allereerste helikoptervlucht ter wereld wordt op 13 november 1907 te Lisieux uitgevoerd door de Franse fietsenmaker Paul Cornu.
Zijn helikopter heeft twee rotors, aangedreven door een 24-pk-motor en is in de verte geïnspireerd op een principe van Leonardo da Vinci. Cornu komt tot twee meter boven de grond en vliegt twintig seconden.
Omdat er weinig publiciteit komt en hij geen geld heeft, staakt Cornu de ontwikkeling. Op 24 mei 1940 lukt het de Russisch-Amerikaanse luchtvaartpionier Igor Sikorsky om de eerste succesvolle vlucht uit te voeren met een helikopter met 1 rotor.
Het produkt valt in de smaak bij de militaire industrie en Sikorsky krijgt de mogelijkheid de helicopter te ontwikkelen tot een multi-inzetbaar vliegtuig.
371
6 nov 1919
Eerste uitzending Hanso Schotanus à Steringa Idzerda in 's-Gravenhage
Op 6 november 1919 was het dan zover. Vanuit zijn woning in de Beukstraat in Den Haag verzorgde hij tussen 8 en 10 uur 's avonds de eerste publieke Nederlandse radio-uitzending. De dag ervoor had hij in het Nieuwe Rotterdamsche Courant (NRC) zijn uitzending aangekondigd als Radio Soirée Musicale.
Vanwege de vooraankondiging en het regelmatig uitzenden was deze tevens de eerste omroepuitzending ter wereld. De studio- en zendapparatuur was gemaakt door zijn eigen bedrijfje, de NRI (Nederlandsche Radio-Industrie). De uitzending begon met de mars Turf in je ransel.
370
30 okt 1938
Hoedt u! Het einde der tijden is nabij!
Het radio-hoorspel War of the Worlds (van H.G. Wells) en geregiseerd door de later beroemde acteur en regisseur Orson Welles en door de grote zender CBS uitgezonden op 30 oktober 1938 veroorzaakt flink paniek onder Amerikaanse luisteraars.
Voor mensen, die vanaf het begin luisterden is het duidelijk een gespeelde en fictieve uitzending; luisteraars, die echter van een ander ook landelijk radio station overschakelden komen tot hun verbijstering terecht in een nieuwsuitzending over een martiaanse invasie.
Tijdens de uitzending wordt tot drie keer toe verteld, dat het een hoorspel betreft, maar de verslagen en geluiden van een inval van verschrikkelijke wezens zijn voor toevallige luisteraars zeer realistisch.
Sommige luisteraars rennen de straat op, andere vluchten een kerk in of doen wanhopige pogingen familieleden te bereiken. Het aantal paniekelingen is relatief klein, maar wijd verspreid over het land.
369
23 okt 1956
Herfst van verzet
Op 23 oktober 1956 organiseren studenten een demonstratie in de Hongaarse hoofdstad Boedapest om hun steun te betuigen aan de Poolse hervormer Gomulka. De demonstratie krijgt een grootte, die alle verwachtingen van de organisatoren overtreft. Andere studenten en arbeiders sluiten zich aan.
De onvrede is onder de arbeiders groot. De demonstranten roepen op tot vrije verkiezingen, een einde aan de Russische overheersing van Hongarije en arbeiderscontrole over de productie.
Na een mislukte poging om het gigantische standbeeld van Stalin in het centrum van Boedapest omver te trekken, wordt Stalin uiteindelijk met lasbranders op de knieën gedwongen.
De overwinning zal van korte duur zijn. Op 4 november 1956 vallen troepen van het Warschaupact het land binnen en slaan de opstand bloedig neer.
368
16 okt 1977
Metroweg of woningen weg
Als op 16 oktober 1977 de Amsterdamse metro in gebruik wordt genomen met als eerste officiële passagiers prinses Beatrix en prins Claus, gaat dat gepaard met grote veiligheidsmaatregelen. De aanleg van de tweede Nederlandse metro werd namelijk meerdere malen onderbroken door felle protestacties.
Zo kwam de noord-zuid lijn dwars door de Nieuwmarktbuurt te lopen en vond er b.v. op 12 december '75 een veldslag plaats tussen de ME en bewoners van de Nieuwmarktbuurt. In oktober 1977 ging de metro rijden. Toch behaalden de actiegroepen uit de Nieuwmarktbuurt enkele successen.
Hoewel veel mensen hun huis uit moesten, konden toch enkele panden behouden worden. In het in 1980 geopende metrostation Nieuwmarkt is een kunstwerk gemaakt ter herinnering aan deze roerige tijd.
367
9 okt 1604
Johannes Kepler neemt een nieuwe ster (supernova) waar in het sterrenbeeld Slangendrager
INFO
366
2 oktober 1951: TV bij de radiohandel
Op dinsdagavond 2 oktober 1951 om 20.15 uur, begint het officiële Nederlandse televisie-tijdperk.
Het gezamenlijke programma wordt geopend door mr. J. Cals (foto). De staatssecretaris van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen waarschuwt voor passiviteit en vervlakking.
De televisie is geen leuk speeltje, maar een enge indringer, die op afstand moet worden gehouden, 'een tyran die de geest kan doden'.
Tijdens de eerste tv-uitzending zijn er naar schatting vijfhonderd toestellen. TV-lozen verdringen zich voor de etalages van wat toen nog radiohandelaars heetten.
365
25 sep 1608
De Middelburgse brilleslijper Hans Lipperhey vraagt octrooi aan op zijn uitvinding van de telescoop
363
11 september 1973
Zwarte dag voor Amerika, maar dan eerder
In de Chileense hoofdstad Santiago wordt op 11 september 1973 het presidentiële paleis gebombardeerd en de socialistische president Salvador Allende vermoord.
Een militaire junta, onder leiding van generaal Pinochet, neemt de macht over, naar later blijkt met financiële steun van de CIA - de inlichtingendienst van de Verenigde Staten.
President Allende hoort bij de eerste slachtoffers van een regime, dat zich door middel van terreur, zeventien jaar weet te handhaven.
In 2003 verklaart minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell van de VS in een televisie-interview, dat de betrokkenheid van de CIA een zwarte bladzijde vult in de geschiedenis van de VS.
Zie: IISG
362
4 sep 1888
Op 4 september 1888 registreert de Amerikaan George Eastman de naam Kodak, en krijgt octrooi voor een fotocamera, die een filmrolletje gebruikt.
In het begin wordt de box als het rolletje vol is teruggebracht naar de winkel. Later kan het rolletje simpel door de gebruiker verwisseld worden.
Het produkt zal door het eenvoudige mechanisme snel gebruikt worden door de grote massa (lees middenklasse) en in het begin van de 20ste eeuw één van de populairste industriële producten zijn. Het formaat van de negatieven (6x6 cm.) zal lang de standaard zijn.
359
14 aug 1597
HANDEL
Op 14 augustus 1597 bereikt Cornelis de Houtman de rede van Texel na een reis om handelsmogelijkheden en scheepvaartroutes van Azië te onderzoeken. Deze gebeurtenis is het startsein voor de handel op de oost en de Nederlandse kolonisatie van een groot deel van het huidige Indonesië. Na een aantal elkaar beconcurrerende compagnieën wordt op initiatief van Johan van Oldenbarnevelt in 1602 de Verenigde Oostindische Compagnie opgericht. De VOC heeft het recht om gebieden te bezetten, oorlogen te voeren en internationale verdragen te sluiten. De bloeiende handel zal leiden tot een zeer rijke klasse van kooplieden en Nederland de toppositie in de wereldhandel geven: De Gouden eeuw.
MEER INFO
349
5 jun 1819
Geboortedag van de Engelse astronoom John Couch Adams
Geboortedag van de Amerikaanse astronoom Mike Brown, de ontdekker van de dwergplaneet Eris
De Mercuriusverkenner Messenger scheert voor de tweede keer op kleine afstand langs de planeet Venus
348
29 mei 1919
Einsteins relativiteitstheorie wordt bevestigd door metingen aan een totale zonsverduistering
345
8 mei 1774
Samenstand van vier planeten en de maan aan de ochtendhemel, die voor de Friese wolkammer Eise Eisinga aanleiding vormt voor de bouw van zijn planetarium
344
1 mei 1930
De planeet die op 18 februari 1930 door Clyde Tombaugh is ontdekt, wordt (op voorstel van de 11-jarige Venetia Burney uit Oxford) officieel Pluto genoemd
342
17 apr 1956
Ingebruikstelling van de 25-meter radiotelescoop in Dwingeloo (destijds de grootste ter wereld) door koningin Juliana
340
3 apr 1966
De Russische maanverkenner Loena 10 komt aan in een baan om de maan; Loena 10 is de eerste kunstmaan van de maan (foto: Luna 9)
